Jak stanowi ustawa z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 55, poz. 557 z późn. zm) Regionalne izby obrachunkowe zwane dalej Izbami sprawują nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego w zakresie spraw finansowych określonych w art. 11 ust. 1 oraz dokonują kontroli gospodarki finansowej i zamówień publicznych jednostek samorządu terytorialnego, związków międzygminnych, stowarzyszeń gmin oraz stowarzyszeń gmin i powiatów, związków powiatów, stowarzyszeń powiatów, samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym samorządowych osób prawnych oraz innych podmiotów, w zakresie wykorzystywania przez nie dotacji przyznawanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Do podstawowych zadań Izb należy przeprowadzanie co najmniej raz na cztery lata kompleksowej kontroli gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. W ramach tych kontroli sprawdzana jest między innymi dokumentacja z postępowań o udzielenie zamówień publicznych na podstawie kryterium zgodności z prawem i zgodności dokumentacji ze stanem faktycznym począwszy od ogłoszenia o zamówieniu i Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia aż do podpisanej umowy i dokumentów związanych z umową o realizację zamówienia publicznego. Z przeprowadzonej kontroli sporządza się protokół oraz kierowane jest wystąpienie pokontrolne, wskazujące źródła i przyczyny nieprawidłowości, ich rozmiary, osoby odpowiedzialne oraz wnioski zmierzające do ich usunięcia i usprawnienia badanej działalności. W bardzo wielu wystąpieniach pokontrolnych pojawiają się owe nieprawidłowości co do przeprowadzenia zamówienia publicznego. Wśród pojawiających się błędów na etapie przygotowania i ogłaszania postępowań są: sprzeczności pojawiające się między treścią ogłoszenia o zamówieniu przesłanym do publikacji w Biuletynie Zamówień Publicznych, a wywieszonego na tablicy ogłoszeń i na stronie internetowej zamawiającego. Niezgodności te polegają np. na niepodaniu daty przekazania ogłoszenia do publikacji, ale też różnicach, lub nie podaniu wszystkich warunków udziału w postępowaniu. Jeszcze większe niezgodności pojawiają się między ogłoszeniami a treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Prowadzić to może do poważnych wad postępowania o udzielenie zamówienia, bowiem wykonawcy nie będą wiedzieć, jakie w rzeczywistości warunki muszą spełnić by startować w przetargu. Co więcej może się zdarzyć, że żaden z wykonawców nie odkryje tej niezgodności, złożą oferty z wykazaniem różnych warunków, a zamawiający wybierze najkorzystniejszą ofertę spośród złożonych. Jeśli wykonawcy w porę nie zorientują się i nie złożą protestu na treść ogłoszenia lub SIWZ, w takim obarczonym wadami postępowaniu dochodzi do podpisania umowy. Dopiero kontrola Izby wykrywa wadliwości i na ich podstawie zamawiający może nawet stanąć przed komisją orzekającą w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Niektórzy zamawiający zaniechali żądania od wykonawców dokumentów potwierdzających, że podmioty przystępujące do przetargu znajdują się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia. Nie żądano także tak podstawowych wymaganych ustawowo dokumentów jak odpisy z Krajowego Rejestru Karnego przez co niemożliwe było stwierdzenie czy przystępujący do postępowania wykonawca nie został prawomocnie skazany za przestępstwa określone w art. 24 ustawy Prawo zamówień publicznych. Wyznaczano obowiązek wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości niższej niż minimalna przewidziana przez obowiązujące przepisy, a także przekazywano SIWZ wykonawcy ze znacznym przekroczeniem ustawowego, pięciodniowego terminu.
Inną wadą postępowania wykrywaną przez Izby jest niedopuszczalne dzielenie zamówienia dla obejścia stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych, np. przez udzielenie kilku zamówień o szacunkowej wartości każdego z nich poniżej 6000 euro. na usługi oczyszczania lub odśnieżania gminy z podziałem na poszczególne sołectwa. Zamiast zorganizować przetarg wybiera się wówczas niezgodnie z prawem wykonawców według uznania zamawiającego.
19 lutego 2008 r.
Piotr Wiśniewski
